واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
635
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
را كه محمود در سال 416 هجرى از آن عبور كرده بود تجديد ساختمان كند . اين پل دو كرانهء رود را به جزيرهء آرال پيغمبر متصل مىساخت و بدينسبب به دو نيم تقسيم مىشد ( در اينباره رجوع شود به صفحهء 192 - 191 ) . تجديد بناى جسر چندان دشوار نبود ، زيرا كه همهء قايقها و ديگر مصالح هنوز در محل باقى بوده . لشكريان سلطان روز دوشنبه نوزدهم ربيع الاول سال 430 هجرى ( 18 دسامبر ) از رود گذشتند و روز يكشنبه سلخ آن ماه ( 13 دسامبر ) وارد صغانيان شدند و نشانى از دشمن نيافتند . ولى در عوض از سرما و برف رنج بسيار بردند . به گفتهء بيهقى كه در اين لشكركشى شركت داشت « در هيچ سفر لشكر را آن رنج نرسيد » . روز سهشنبه [ چهارشنبه ] سوم ربيع - الاخر ( 9 ژانويه ) چون لشكر به درهء شونيان رسيد نامهاى از وزير و اصل گشت كه سلجوقيان از سرخس در جهت گوزگان به حركت درآمدهاند . حدس زده مىشد كه مىخواهند به ترمذ رسيده جسر را ويران كنند و رابطهء سلطان را با ملك و متصرفاتش قطع نمايند . سلطان ناگزير از عقبنشينى شد ، به ويژه كه بورى تگين هم از شونيان حركت كرده دره را اشغال كرده بود . در اين شرايط مبارزه با دشمنى كه نيك با اوضاع محل آشنا بوده محال بود . روز آدينه دوازدهم ماه ( 12 ژانويه ) عقبنشينى آغاز گشت . درست دو هفته بعد يعنى روز آدينه 26 ماه ربيع الاخر ( 26 ژانويه ) مسعود وارد ترمذ گشت . در اين ميان بورى تگين در تعقيب منهزمان بوده و بخشى از باروبنه و شتران و اسبان ايشان را به غنيمت گرفت « 1 » ، بديهى است كه لشكركشى ناكامياب مسعود بر اهميت
--> ( 1 ) - بيهقى ، چاپ مورلى ، 707 ؛ ( چاپ غنى - فياض ، 566 ؛ در حاشيهء قرائت « شومان » بجاى « شونيان » توصيه شده ؛ در چاپ روسى 1900 « تركستان » نيز اين كلمه به صورت « شومان » بوده - هيئت تحريريه ) .